Boeken aankondigingen
Meer lezen? De redactie signaleert boeken over aspecten van globalisering.
1-92 van 92
'Een land waarin enkelen winnen en velen verliezen, waar arme sloebers van de speeltafels worden geweerd en de straten onveilig maken, waarin vals wordt gespeeld en het mes op tafel wordt gelegd, waarin drugsmaffia, mensensmokkelaars en vrouwenhandelaren met harde hand optreden. Welkom in Casino Mexico.' - Bertram ZagemaCasino Mexico gaat over de gevolgen van de globalisering voor Mexico. Bertram Zagema maakte een grote rondreis door het land. Hij beschrijft de illegale migranten die naar Amerika willen, de sweatshops, de verwoeste landbouw en het harde leven in de metropool Mexico Stad. Tegelijkertijd is Mexico ook lid van de OESO, de club van rijke landen, en het troetelkind van de Wereldbank, het IMF en private beleggers.
'Waarom zou ik recht hebben op alles wat ik bezit, alleen door waar ik geboren ben? Het heeft niets te maken met keuzes die ik zelf heb gemaakt of dingen die ik heb gedaan. De onrechtvaardigheid is gewoon te groot om er niets aan te doen. Ik kán er iets aan doen.' -- Noreena Hertz 'Activistische journalistiek is de enige vorm van journalistiek die ik werkelijk kan begrijpen. Er bestaat in mijn opvatting gewoon geen scheiding tussen "werken in de media" en "de wereld willen veranderen". Absoluut geen.' -- Naomi Klein Dit zijn de verhalen van vrouwen die de wereld veranderen. Tien vrouwen vertellen waarom ze zich met hart en ziel inzetten voor een andere, betere wereld. Ze strijden voor een wereld waarin aandacht is voor zorg, onderwijs, milieu, armoedebestrijding en culturele diversiteit. Jesse Goossens beschrijft met verve wat deze vrouwen beweegt. Wat zijn hun passies? Waarom zijn ze tot actie overgegaan? Hoe beïnvloedt deze beslissing hun manier van leven? Wat voor problemen komen ze tegen? Vinden ze voldoening in wat ze doen? Tien persoonlijke portretten staan in dit boek. Tien levende bewijzen dat verandering mogelijk is.
'Dit is een boek dat u niet ongelezen mag laten: een felle aanklacht tegen een onrechtvaarige internationale economische orde, niet van een onbesuisde idealist uit de politieke linkervleugel, maar van een nuchtere telg uit de gevestigde orde met onberispelijke geloofsbrieven.' - Aartsbisschop Desmons M. TutuIn deze internationale bestseller geeft David C. Korten een analyse van de groeiende macht van het bedrijfsleven. Gesteund door vrijhandelsverdragen en privatisering hebben grote bedrijven zich ontwikkeld tot machtsblokken waar geen regering meer vat op heeft. Zij zetten de toon en bepalen de koers van de mondiale economie. Korten kent het bedrijfsleven van binnenuit. Hij laat zien dat bedrijven een doorslaggevende invloed hebben op de besluitvorming van regeringen en internationale organisaties. Dat leidt wereldwijd tot een drievoudige crisis van toenemende armoede, maatschappelijke desintegratie en milieuvernietiging. De auteur pleit voor een regulering van de internationale handel en een economie die gericht is op dienstverlening aan de mens. Daarbij is het van groot belang dat bedrijven lokaal opereren en gebruikmaken van lokale middelen. Mensen moeten zelf weer zeggenschap krijgen over hun eigen bestaansbronnen.De econoom David C. Korten (1937) gaf les aan Harvard Business School, leidde managers op in Afrika en Midden-Amerika en werkte als ontwikkelingswerker in Azië. Tegenwoordig besteedt hij zijn tijd aan het People-Centered Development Forum (www.pcdf.org) en het International Forum on Globalization (www.ifg.org). Hij is ook de auteur van The Post-Corporate World.
'Nog nooit heeft iemand van binnenuit zo goed verteld over het ingewikkelde spel van onderhandelingen. Nog nooit heeft iemand zo minutieus over meedogenloze botsingen van belangen geschreven.' - Erik OrsennaPascal Lamy, Eurocommissaris voor Handel, is een overtuigd Europeaan. Hij laat ons zien dat Europa méér is dan een aantal landen die zich soms lijken te verliezen in onderlinge onenigheden. Op economisch, cultureel en politiek gebied is Europa een speler op het wereldtoneel waar iedereen rekening mee houdt. Als onderhandelaar namens de EU weet Lamy waarover hij praat. In dit boek geeft hij zijn visie op de rol van Europa binnen het proces van globalisering. Zo voert hij spannende onderhandelingen met China over toetreding tot de WTO. Hij spreekt met Amerikanen die vol onbegrip naar Europa kijken en waarmee Europa de ene ruzie na de andere heeft. Hij wordt geconfronteerd met de wanhoop van het arme Zuiden dat vol afgunst opziet naar het grootste economische machtsblok ter wereld. En hij treedt op als onderhandelaar tijdens de WTO-toppen in Seattle, Doha en Cancún. Speciaal voor de Nederlandse editie heeft Lamy een nieuw hoofdstuk geschreven over de uitbreiding van Europa.
Een handzaam en overzichtelijk boekje over de urgente mondiale problemen die worden veroorzaakt door de verspreiding van hiv/aidsEr zijn al tweeëntwintig miljoen mensen gestorven aan de gevolgen van aids sinds de ontdekking van het virus in de jaren zeventig. Meer dan tweeënveertig miljoen mensen zijn met hiv geïnfecteerd; tweederde van hen woont in Afrika ten zuiden van de Sahara. De farmaceutische industrie maakt enorme winsten met patenten op aidsremmers, terwijl de meerderheid van de getroffenen deze geneesmiddelen niet kan betalen. In dit boek beschrijft Shereen Usdin de geschiedenis van de ziekte, de verspreiding ervan, de kwetsbaarheid van vooral vrouwen en de wereldwijde strijd tegen aids.
Meer dan enige andere president in de recente geschiedenis gebruikt George W. Bush een retoriek van goed en kwaad. Wat gebeurt er wanneer een professor in de ethiek deze taal serieus neemt?In De president van goed en kwaad concentreert Peter Singer zich op de aanspraak van Bush dat hij weet wat goed en wat kwaad is. De auteur legt het patroon van ethische verwarring en innerlijke tegenspraak bloot in de taal waarvan Bush zich bedient. Hij onderzoekt presidentiële teksten over onderwerpen die uiteenlopen van stamcelonderzoek en belastingverlagingen tot Irak en het streven naar Amerikaanse superioriteit. In toegankelijke, levendige hoofdstukken laat hij zien dat Bush zelf niet handelt volgens de all-American values die hij zo vaak aanprijst in zijn teksten.
Vandana Shiva laat zien dat de grootschalige handel in intellectueel eigendomsrecht ten koste gaat van lokale boeren in de derde wereld. Internationale patenten maken de weg vrij voor een plundering door ondernemingen.Bedrijven vragen patenten aan op erfelijk materiaal van bestaande gewassen om het te gebruiken voor de ontwikkeling van producten. Dat betekent dat de boeren die zulke gewassen telen -- vaak al generaties lang -- hoge bedragen voor patentrechten moeten betalen aan buitenlandse ondernemingen. Zoveel geld hebben ze niet en daarom raken ze hun broodwinning kwijt. Dit snel groeiende fenomeen wordt ook wel biopiraterij genoemd.
Een baanbrekende bestseller over een alternatief energiesysteem dat in opkomst is, nu het einde van het olietijdperk in zicht komt.Politiek, bedrijfsleven en actiegroepen zijn het zelden over belangrijke kwesties eens. Maar wel over deze: de huidige economie, gegrondvest op de vervuilende verbranding van fossiele brandstoffen, zal worden opgevolgd door een duurzame, schone economie die draait op waterstof. De presidenten van de grote oliemaatschappijen zeggen dat. Hun collega's van de auto-industrie zeggen het ook. Zelfs de 'oliepresident' Bush wijdde in de State of the Union uit over de waterstofeconomie. In dit boek laat Jeremy Rifkin zien dat het economisch en politiek haalbaar -- zelfs verstandig en rendabel -- is om direct te beginnen met een mondiale waterstofrevolutie. De wereld zal er aanzienlijk veiliger op worden wanneer wij onze afhankelijkheid van het Midden-Oosten verkleinen en ervoor zorgen dat iedereen op aarde toegang heeft tot de energie die nodig is om te overleven. Nu al wordt waterstof experimenteel als brandstof gebruikt op IJsland, waar je kunt tanken bij waterstofpompstations. In Amsterdam rijden binnenkort de eerste bussen op waterstof. De waterstoftechnologie is gebaseerd op het principe dat er energie vrijkomt bij de reactie van waterstof en zuurstof. Daarbij worden geen afvalstoffen zoals kooldioxide geproduceerd, alleen water. Er zal nooit een tekort aan waterstof zijn: het is het meest voorkomende element in het universum. Omdat waterstof kan worden gewonnen met behulp van zonne- of windenergie, heeft iedere consument de mogelijkheid om zelf energie op te wekken en te bewaren. Niemand is dan nog afhankelijk van de huidige gecentraliseerde energiebedrijven -- en dat betekent een revolutie op economisch, politiek en klimatologisch gebied.
'Er is geen betere manier om een politicus, of staatsman, te leren kennen dan door de zorgvuldige bestudering van zijn woorden, die woorden te vergelijken met zijn daden en de gevolgen daarvan weer in het licht te zien van zijn bedoelingen.' - H.J.A. HoflandWij zullen overwinnen is een historisch document: George W. Bush in zijn eigen woorden. Het is een verzameling redevoeringen waarin de president probeert de Verenigde Staten en andere landen te winnen voor de oorlog tegen het terrorisme na de aanslagen van 11 september 2001. Het boek omvat Bush' eerste woorden in het openbaar terwijl het World Trade Center in brand stond, zijn verklaringen over Osama bin Laden en de Taliban, royale uittreksels uit twee State of the Unions, de presidentiële beslissing om het regime van Saddam Hoessein omver te werpen, en nog veel meer. Wij zullen overwinnen geeft een goed beeld van het denken van het Bush-regime, dat niet alleen bepalend is voor de burgers van Amerika, maar ook voor de rest van de wereld.
'Kunnen wij ons de luxe veroorloven geen activist te zijn?' -- Naomi KleinNo Logo gaat niet alleen over globalisering, vervlakking, massacultuur en uitbuiting. Het is ook het verhaal van mensen die zich inzetten voor democratie aan de basis, voor kleinschaligheid, voor kunst, cultuur en milieu, kortom voor een samenleving waarin de mens weer centraal staat. In The New York Times werd No Logo de bijbel van de tegenbeweging genoemd. Deze beweging verzet zich tegen de verstrekkende macht van multinationals en de gevolgen daarvan voor mens en milieu, overal ter wereld. Zie ook www.nologo.org.
'Wat nodig is, is verbeeldingskracht. En een andere manier van denken.' - Jean-François RischardJean-François Rischard, onderdirecteur van de Wereldbank, laat zien dat de huidige middelen ontoereikend zijn om mondiale problemen op het gebied van milieu, armoede en migratie op te lossen. Internationale bijeenkomsten en verdragen schieten tekort. Rischard stelt voor om global issues networks op te richten waarin overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties per probleem hun kennis bundelen. Die netwerken zouden normen formuleren die richtinggevend zijn bij de besluitvorming van regeringen en internationale instituties. Een pressiemiddel daarbij is het machtige middel van de publiciteit. Zie ook www.rischard.net.
'Een briljant en essentieel handboek voor de overleving van onze soort.' -- David C. KortenOoit van consuminderen gehoord? Of van de Niet-Winkeldag? Of van de Televisieloze Week? Het zijn allemaal ideeën van Kalle Lasn, uitgever van het tijdschrift Adbusters. Lasn trekt ten strijde tegen de uitwassen van de consumptiecultuur. Hij maakt ons ervan bewust dat we langzamerhand koopvee zijn geworden en meehobbelen op de door slimme marketeers voor ons uitgestippelde paden. Maar dat niet alleen: hij laat ook zien hoe we ons daaraan kunnen onttrekken. Zie ook www.adbusters.org.
'Van de ene op de andere dag zat ik midden in een internationaal debat over de dringendste vraag van onze tijd: welke waarden zullen het globalistisch tijdperk domineren?' - Naomi KleinIn Dagboek van een activiste - een bundeling van columns, toespraken, essays en reportages - schrijft Naomi Klein over onderwerpen als globalisering, genetisch gemanipuleerd voedsel, de relatie tussen democratie en vrijhandel en de criminalisering van de beweging door haar tegenstanders. Uit haar teksten blijkt steeds weer dat Naomi Klein niet alleen een betrokken journaliste en activiste is, maar ook een schrijfster van formaat.
'Duurzame landbouw en gezond voedsel zijn een gevecht waard, omdat de wereld niet te koop is - en wij ook niet.' - Gilles LuneauDe Franse schapenhouder José Bové, bekend vanwege de symbolische afbraak van een McDonald's-vestiging in Millau, is uitgegroeid tot een van de meest flamboyante en charismatische activisten ter wereld. Hij verzet zich tegen de grootschalige landbouw met de daaruit voortkomende schade voor mens en milieu. Samen met de biologische boer François Dufour liep José Bové vooraan tijdens de 'battle of Seattle' in 1999. Sindsdien krijgt hun campagne overal ter wereld aandacht en steun.
Terrorisme en globalisering als bedreigingen voor de democratieJihad vs. McWorld is een diepgaande analyse van het centrale conflict van onze tijd. McWorld staat voor de globalisering, het kapitalisme en consumentisme waardoor de wereld dreigt te veranderen in een karakterloze, uniforme markt. Aan de andere kant zorgt Jihad - cultureel en religieus fanatisme - ervoor dat het politieke landschap in steeds kleinere stamverbanden uiteenvalt. Deze lijnrecht tegenover elkaar staande, maar elkaar ook oproepende krachten verscheuren de wereld en hebben een gemeenschappelijke vijand: de mondige burger in een sterke democratie. In dit belangrijke boek, sinds 11 september 2001 actueler dan ooit, geeft Barber een totaaloverzicht van de politieke werkelijkheid en pleit hij voor een sterke democratie.
Een handzaam en overzichtelijk boekje over de urgente mondiale problemen die zowel leiden tot migratie als door migratie worden veroorzaakt.Als ze in een ander land willen werken, zijn veel zogeheten migranten gedwongen hun leven op het spel te zetten tijdens een illegale reis -- opgesloten in vrachtcontainers op weg naar Noord-Amerika, of zich vastklampend aan gammele bootjes in een poging tot 'Fort Europa' door te dringen. In een tijd waarin de discussie over migranten en vluchtelingen steeds meer verhardt, pleit Peter Stalker voor een rationelere benadering van immigratie. Hij laat zien dat migratie een verschijnsel is van alle tijden en dat migranten een nettobijdrage leveren aan westerse landen. Daarnaast wijst hij op het toenemende belang van migranten in een wereld die steeds meer wereldgemeenschap wordt.
Hoe je zelf bewuste keuzes kunt maken om de wereld te veranderen'Dit land kan het zich niet veroorloven om materieel rijk te zijn en spiritueel arm.' - John F. Kennedy Of: 'Wanneer spinnen samenwerken, kunnen ze een leeuw de baas.' - Ethiopisch spreekwoord Anita Roddick, oprichtster van de succesvolle winkelketen The Body Shop, laat ons door middel van foto's, teksten en impressies een wereld zien waarin mensen worstelen met problemen als armoede, milieu, vrouwenhandel en kinderarbeid. Een wereld waarin mensen ondanks alles vechten voor een verbetering van hun situatie, hun rechten. En zij doet dat met zoveel betrokkenheid dat je als lezer niet aan de kant kunt blijven staan.
Een handzaam en overzichtelijk boekje over de noodzakelijkheid, de uitgangspunten en de realistische mogelijkheden van fair trade. De praktijk van de vrije handel in grondstoffen leidt ertoe dat de mensen aan het begin van de productieketen - koffieplanters, cacaoboeren, enzovoort - op de rand van het bestaansminimum belanden. Zij moeten concurreren op een wereldmarkt waar de concurrentie moordend is. De kleine boeren zijn daarvan het slachtoffer. David Ransom vertelt het verhaal van de mensen achter de dingen die wij kopen. Hij laat zien dat wij, de consumenten, een bijdrage kunnen leveren door de juiste producten te kopen die overigens al in de supermarkt te vinden zijn. Dit boek is een must voor iedereen die geïnteresseerd is in een eerlijke handel.
Een handzaam en overzichtelijk boekje over de oorzaken en de gevolgen van de klimaatveranderingEr zijn de laatste jaren steeds meer 'recordbrekende' gevallen van extreme weersomstandigheden: overstromingen, hittegolven, orkanen en langdurige droogteperioden. Veel mensen maken zich zorgen over de klimaatverandering. Hun bezorgdheid kan niet langer worden weggenomen met de mededeling dat het hier om een natuurlijke ontwikkeling zou gaan. De mens is zelf de grootste veroorzaker van de klimaatverandering. Als er niets wordt gedaan aan de uitstoot van broeikasgassen, zal de zeespiegel in het jaar 2080 veertig centimeter gestegen zijn. Dinyar Godrej biedt een analyse van de politieke strijd over het probleem en van de mogelijke oplossingen.
'Een krachtig boek dat het ware karakter van de nieuwe wereldorde tot nu toe het best definieert.' - Francis FukuyamaThomas Friedman, vooraanstaand columnist van The New York Times, schrijft over het nieuwe systeem dat de wereld aan het veranderen is. Kapitaal, technologie en informatie vliegen de wereld rond en verenigen Chinese dorpsbewoners en Silicon Valley in één global village. Friedman beschrijft de spanning tussen het meedogenloze globaliseringsproces en de tegenkrachten van traditionele politieke, culturele en economische gemeenschappen. Alle landen moeten zich volgens hem aanpassen aan de eisen van deze tijd en 'het gouden dwangbuis' van het neoliberalisme aantrekken. Wie zich niet aanpast, blijft verpauperd achter.
Een handzaam en overzichtelijk boekje over de werking en de gevolgen van de economische globalisering. Liberalisering van de wereldhandel is een van de centrale doelstellingen van de Wereldhandelsorganisatie. Anders dan vaak wordt gesuggereerd, leidt globalisering niet tot een verbetering van de levensstandaard in de arme landen. Integendeel. In deze landen wordt, onder druk van de eisen van het Internationaal Monetair Fonds, geproduceerd voor de export en gesneden in sociale voorzieningen. Dit leidt tot een van de wereldhandel afhankelijke economie en tot armoede en sociale tweedeling. Wayne Ellwood laat zien dat de belofte van de vrijhandel, hoe krachtig ook, uiteindelijk loos blijkt te zijn.
'Voor de Verenigde Staten is er eigenlijk maar één gemakkelijke manier om de terreur in de wereld terug te dringen, en dat is ophouden die terreur te steunen en eraan mee te doen. Over die cruciale kwestie heeft niemand het.' - Noam ChomskyMacht en terreur laat het denken zien van Noam Chomsky, al meer dan veertig jaar een gedegen en spraakmakend politiek commentator. Chomsky plaatst de aanslagen van 11 september 2001 in de context van de Amerikaanse buitenlandse interventies na de Tweede Wereldoorlog: Vietnam, Midden-Amerika, het Midden-Oosten en elders. Het terrorisme van de zwakken tegen de machtigen kan volgens hem alleen verklaard worden vanuit de terreur van de machtigen tegen de zwakken. Als je kijkt naar het negeren van internationale verdragen en naar het leed dat de burgerbevolking wordt aangedaan, dan is er zijns inziens geen principieel verschil tussen de aanslagen van moslimextremisten en de oorlogspolitiek van Amerika.
Alternatieven voor economische globaliseringEen andere wereld, een publicatie van het International Forum on Globalization, is het boek waarin alle ideeën samenkomen van vooraanstaande denkers als John Cavanagh, Walden Bello, Jerry Mander, David Korten, Vandana Shiva en Lori Wallach. De auteurs geven niet alleen een scherpe analyse van een aantal wereldproblemen, maar ze dragen ook oplossingen aan: alternatieven waarin mensenrechten, zelfbeschikking en zorg voor het milieu centraal staan. Zij maken zich sterk voor een mensgerichte economie en een andere aanpak op het gebied van energie, landbouw, transport en industrie. Zie ook www.ifg.org
Kernwapens in de ruimte, de macht van de wapenindustrie en de first-strike-strategie van George W. BushHelen Caldicott maakt duidelijk dat een wereldwijde antinucleaire beweging harder nodig is dan ooit. De VS geven jaarlijks meer uit aan kernwapens dan tijdens de koude oorlog. Ook in de ruimte willen ze nucleaire wapens stationeren. Achter de schermen oefent de wapenindustrie een enorme invloed uit op de Amerikaanse politiek: voormalige topmannen van wapenleveranciers zitten in de huidige regering. De eerdere belofte dat Amerika nooit als eerste kernwapens zou gebruiken, is ingetrokken en vervangen door de first-strike-strategie van George W. Bush.
De buitenlandse politiek van de enige supermacht ter wereld William Blum toetst Amerika aan dezelfde normen die het gebruikt om andere landen te beoordelen, en stelt vast dat Amerika zelf een schurkenstaat is. Het is de arrogance of empire die het land ertoe brengt met twee maten te meten: één maat voor zichzelf en een andere voor de rest van de wereld. Blum laat zien hoe het Amerikaanse beleid, onder de vlag van vrijheid en mensenrechten, heeft geleid tot barbaarse misdaden en hoe de 'vredesmacht' van de wereld oorlogszuchtig heeft gehandeld. Schurkenstaat is een overzicht van gewelddadige interventies, moordaanslagen, martelingen, financiering van terrorisme, afluisterpraktijken en leugens.
'Toegangsrecht tot water is een zaak van leven of dood.' - Maude Barlow & Tony ClarkeWater, de meest essentiële levensbron ter wereld, wordt schaars. Overbevolking, vervuiling en een toenemend industrieel gebruik leiden ertoe dat nu al miljoenen mensen een gebrek aan drinkwater hebben. Het groeiende watertekort is een van de grootste ecologische, economische en politieke problemen van de eenentwintigste eeuw. Waterbedrijven, landbouw en industrie leggen beslag op het water van onze planeet. De privatisering van water leidt ertoe dat een fundamenteel mensenrecht - een basisbehoefte van iedereen - handelswaar wordt.
'Lapierre heeft een ramp van enorme omvang verwerkt tot een gevoelig, hoopvol en inspirerend verhaal. Hij is een uitmuntend verteller.' - Jonathan SelfDe hypermoderne pesticidenfabriek van Union Carbide, midden in het hart van de Indiase miljoenenstad Bhopal, werd onthaald als een wonder. Maar op 3 december 1984, vijf minuten na middernacht, voltrok zich een ramp. Door een enorme explosie in de fabriek werden grote wolken giftige gassen de sloppenwijken in geblazen. Dominique Lapierre en Javier Moro vertellen het verhaal van de mensen die erbij betrokken waren: de poëzieliefhebber die de ramp ontketende, de heldin uit de sloppenwijk die zou gaan trouwen, de Schotse non die haar leven op het spel zette om jonge kinderen te redden.
'Globalisering is het proces waarbij we ons meer en meer genoodzaakt zien om onze eigen ontwikkeling in het licht te beschouwen van de ontwikkeling van de hele wereld. Je kunt je eigen rijkdom niet meer belevn zonder te denken aan de armoe elders. Doordat de communicatiemogelijkheden beter en sneller zijn geworden, voel je veel meer betrokkenheid.' - Nelleke Noordervliet Yasmine Allas, Marion Bloem, Oscar van den Boogaard, H.M. van den Brink, Walter van den Broeck, Herman Brusselmans, Adriaan van Dis, Serge van Duijnhoven, Arjen Duinker, Piet Gerbrandy, Ruben van Gogh, Leon Gommers, Pol Hoste, Tom Lanoye, Fouad Laroui, Marcel Möring, Erwin Mortier, Nelleke Noordervliet, Jeroen Olyslaegers, Monika van Paemel, Erik Spinoy, Peter Verhelst, Simon Vinkenoog en Dirk van Weelden. Politici gaan in discussies over globalisering vaak uit van bestaande denkpatronen en een overzichtelijke wereld die niet meer bestaat. Dat geldt niet voor de schrijvers die in dit boek aan het woord komen. Zij werpen met hun verbeeldingskracht een frisse blik op de ingewikkelde problematiek en dragen originele ideeën aan. Bas Groes zet de argumenten voor en tegen globalisering tegenover elkaar en probeert de tegenstrijdigheden te duiden.
Amy Chua is van Chinese origine. Ze leeft en werkt in de VS. Op een dag werd haar tante uit de Filipijnen vermoord door de privé-chauffeur. Chua, tijdens de begrafenis op de Filipijnen, was geshockt door het uitblijven van rouw en woede in de familie op de Filipijnen en bij de lokale politie. Het was heel normaal dat arme Filipino's rijke Chinezen vermoorden. Na de val van de Berlijnse muur werd door heel het Westen, de Wereldbank, het IMF en de WTO, de zogeheten {Washington consensus} omarmd: een combinatie vrije markt en democratisering zou de wereld veranderen in gemoderniseerde, vredelievende naties, en mensen in vreedzame burgers van de {civil society}. Etnische haat, religieus fundamentisme en andere barbaarse aspecten van onderontwikkeling zouden worden weggevaagd . Het tegenovergestelde gebeurde volgens Chua. De economische macht raakte in tal van landen in handen van minderheden, vaak tegelijk ook etnische minderheden: Chinezen in ZO Azië, Kroaten in voormalig Joegoslavië, blanken Latijns Amerika en ZuidAfrika, Libanezen in Westafrika, Joden in Rusland van na de val van de muur. Deze groepen worden in de kaart gespeeld wanneer er blind wordt geprivatiseerd. En deze minderheden domineren door hun economische macht ook de (schijn-)democratiën. Wereldwijd wijst Chua Amerika aan als minderheid die de wereldmarkt dominert. Dat roept haat op bij de meerderheid van de wereldbevolking. Chua laat met haar boek een nieuw licht schijnen op economische en politieke gevolgen van de dominante denkwijze over globalisering. Een vrije markt en democratie als panacee leiden tot disintegratie en strijd. Chua is professor aan de Yale Law School
Bundeling van interviews uit de [New Left Review]. Degelijk en diepgravend, maar ook eenzijdig en weinig kritisch naar de geinterviewde toe. Het boek geeft een [overzicht van het strategische denken van de andersglobalisten]. De volgende mensen zijn geinterviewd: Walden Bello (Focus on the Global South, auteur van {Deglobalization}) José Bové Bernard Cassen ({Le Monde Diplomatique}, ATTAC) David Graber (antropoloog, Yale university) Michael Hardt (auteur met Negri van {Empire}) Naomi Klein Subcommandante Marcos (Zapatista’s, Mexico) Bhumika Muchala ({Students against Sweatshops}) Trevor Ngwane (Soweto, anti-privatisering activist) Njoki Njehu ({50 years is enough} een Amerikaans netwerk, opgericht bij de 50e verjaardag van het IMF en de Wereldbank, gericht op het veranderen daarvan) Chittaroopa Palit (anti-dam beweging Narmada, India) Emir Sader (auteur) John Sellers ({Ruckus Society} – professionele ondersteuning voor actievoerders) João Pedro Stedile (Braziliaanse Sem Terra-beweging van landloze boeren) Immanuel Wallerstein (Yale University, auteur). Voor een genuanceerd beeld van de andersglobalisten is dit een uitstekend boek.
10 jaar na de genocide in Rwanda komt de Engelse journaliste Linda Melvern met een nauwgezette reconstructie. Bijna 1 millioen Tutsi’s en gematigde Hutu’s werden in enkele maanden tijd vermoord. De VN weigerde tussen beide te komen omdat Amerika zich net uit Somalia had teruggetrokken en niet veel voelde voor een herhaling. Ook andere politieke spelletjes in de veiligheidsraad, in de buurlanden van Rwanda en in andere Afrikaanse landen en landen in het Middenoosten (Egypte was een enorme wapenlevercier) worden door Melvern zeer nauwgezet uit de doeken gedaan. Dit is [basisstof] om de genocide in Rwanda en genocide überhaupt te begrijpen. Toch is Melvern eenzijdig gericht op de historische en politieke achtergronden op regerings- en internationaal niveau. Genocide is nooit vanuit één perspectief te begrijpen. De psychologie van de betrokkenen, economische, demografische en in Rwanda ook milieufactoren (erg arme landbouwgrond) hebben allemaal bijgedragen aan deze verbijsterende massamoord.
Er zijn wereldwijd drie ontwikkelingen die er samen voor zorgen dat we ecologisch gezien op [ramkoers] liggen met de aarde: snel toenemende consumptie, sterk toenemende wereldbevolking, en ongeremde politieke en economische ongelijkheid. Deze ontwikkelingen zorgen voor grote wanorde in de wereldpolitiek, en de duurzaamheid van onze planeet wordt er zwaar door ondermijnd. Bijkomend probleem is dat slechts weinigen dat zien of willen zien of zelfs goed kunnen zien: je ziet niet met het blote oog dat de samenstelling van de atmosfeer veranderd. Toch is dat zo. Het drama van dit boek is dat het niet serieus genomen zal worden. Na de publicatie van 'Grenzen aan de groei' door de Club van Rome verwijzen mensen dit soort sombere gedachten graag naar de prullenmand. De Ehrlichs zijn moderne Cassandra's. We rijden nog steeds lekker in onze auto's dus het zal allemaal wel mee vallen. De klimaatverandering zorgt voor lekkere zomers en goede wijn uit Engeland. Niemand gelooft de apocalyptische voorspellingen. Niemand gelooft echt dat er bedreigingen op wereldschaal zijn. Het verlies aan biodiversiteit en de versnelling van de klimaatverandering zijn nauwelijks nog nieuws. De titel van dit sterke en aangrijpende boek verwijst naar een gedicht van Kipling over hoogmoed voor de val van de Mesopotamische culturen. Ook daar groeiden de machtige stadstaten veel te hard voor de ecologische ondersteuning ervan: in de wijde omgeving werden alle bomen gekapt, en door schaalvergroting trad verzilting van de bodem op. Uiteindelijk werden hele streken onbewoonbaar voor grote groepen mensen. We zijn nu volgens de auteurs met een zelfde proces bezig. Paul Ehrlich is professor voor Population Studies aan Stanford Universiteit. Anne Ehrlich is biologe aan Standford. Samen en apart hebben ze talloze publicaties op hun naam staan over populatie, biologie, ethiek, politiek en ecologie.
Mark Jerome Walters is journalist en dierenarts. In dit boek onderzoekt hij de oorzaken van moderne epidemieen: Gekke koeien ziekte, Sars, HIV/AIDS, nieuwe salmonella-varianten, de ziekte van Lyme, het Nijl virus en het Hantavirus. Walters ziet een duidelijke link tussen deze virussen en de door de mens veroorzaakte veranderingen in het milieu. Klimaatverandering, ontbossing, grootschalige industriele landbouw, wereldwijd transport en handel leidden tot ontstaan, verspreiding en vergroting van de nieuwe epidemien. Omdat er een verband is tussen de {ecological change} en de epidemieen moeten we ze ook voortaan {ecodemieen} noemen. Pas als we het oorzakelijke verband gaan zien, gaan we er iets aan doen.
Verhaal van de coup van Pinochet in 1973 tot en met zijn gevangenneming in London in 1989. Uiteindelijk werd Pinochet niet vervolgd vanwege gezondheids- en ouderdomsproblemen. Burbach presenteert de arrestatie als een overwinning van de internationale mensenrechtenactivisten. Mensenrechten en de handhaving ervan zijn geglobaliseerd. (Rumsfeld zal echter nooit door een Amerikaanse rechtbank worden veroordeeld voor de invasie in Irak zoals Burbach op het einde suggereert.) Uitgegeven i.s.m. het in Amsterdam gevestigde Trans National Institute.
Onmisbaar boek over Irak. [Tariq Ali] laat de geschiedenis van Irak zien en toont aan waarom er verzet tegen de Amerikanen in Irak is en zal blijven. De lange kolonisatiegeschiedenis laat geen andere conclusie dan dat Irak vrij wenst te zijn van buitenlandse inmenging, Sadam of geen Sadam. Ali, redacteur van {The New Left Review}, schreef ook de bestseller {The Clash of Fundamentalism} (Verso, 2002, ISBN 1-85984-457-X). Hij toont zich opnieuw een diepgaand kenner van de islamitische wereld.
Bello geeft een heldere analyse van de huidige kapitalistische systeem, en de crises die het veroorzaakt. Volgens hem is het systeem zelf in een crisis. Het Zuiden wordt gemarginaliseerd door dit systeem, democratie wordt erdoor verdrongen, de kritiek op de instellingen zoals het IMF en de Wereldbank neemt toe, en een hervorming lijkt onmogelijk. Het alternatief volgens Bello is [deglobalisering]: economische regio's moeten zelfvoorzienend kunnen en mogen zijn; internationale handel en regels zijn secundair. Er moet een deconstructie van de internationale handelsregels en systemen komen. Utopie? Of enige toekomst?
{[We are everywhere}] is een heerlijk boek over het wereldwijde verzet. Niet zozeer de anders-globalisten, maar de anti-globalisten zijn hier de hoofdrolspelers, de helden. Het boek is vormgegeven als een lieve kleine baksteen. In Engeland kreeg de pers het toegestuurd met een {bandana} eromheen gewikkeld, zodat je traangas kon weerstaan. '{We are everywhere is a whirlwind collection of writings, images and ideas for direct action by people on the frontlines of the global anticapitalist movement.}' Met een voorwoord van [Naomi Klein] die hier, in de frontlinies, haar thuis heeft gevonden. Het boek vergt wel veel welwillendheid, geduld en engagement om het helemaal uit te lezen. Voor de verwende Nederlandse lezer roept het vooral een romantisch sfeertje op. De frontlinies lijken allemaal ver weg en zeker niet in Nederland te liggen.
In de serie Noordzuid cahier is weer een belangrijk deeltje verschenen: over het IMF. Niet gemakkelijk en niet het meest tot de verbeelding sprekend onderwerp, maar wel wezenlijk in het debat over globalisering. Het driemaandelijks tijdschrift over mondiale verhoudingen vertelt je alles wat je moet weten over het IMF om er zelf een goed en gedegen oordeel over te kunnen vellen. Wat doet het IMF, namens wie, hoe doen ze het. Waar staat het IMF politiek of ideologisch? En verandert het IMF door alle kritiek die ze oproept daadwerkelijk? Hoogtepunt van het boekje is het interview met de Belgische bestuurder van het IMF - daar vindt de echte confrontatie plaats.
{Zeg niet 'kapitalisme', zeg 'vrije markt': dat is sympathieker.} Zomaar een observatie uit [{Glopie kopie wereldbol]}, een vrolijk boek dat de beginselen van globalisering uitlegt in tekst, maar vooral in beeld. Auteur [Sam Mampaey], 'freelance wereldverbeteraar', meldt de achterflap, maakt alle ingewikkelde analyses een flink stuk eenvoudiger. Grappig en direct: een aanrader voor iedereen die op een eenvoudige manier meer wil weten over globalisering.
Thomas Pogge heeft - voor een filosoof- een radicaal boek geschreven. Hij zegt dat de wereld moet veranderen en laat zien waarom dat zo is. Na een moraal-filosofisch begin over mensenrechten en universele gerechtigheid, laat hij zien waar zulke idealen ophouden. Naast de verlichte theorie van de universele rechten van de mens is er bijvoorbeeld de ongelofelijke scheve verhouding tussen rijke en arme landen. En dan schiet het westen tekort. Pogge wordt dan een activistist - en dat doen maar weinig filosofen (Peter Singer is er zo een, de Fransen kennen er een paar.) Maar daar komt ook meteen het probleem van de theoreticus om de hoek kijken. Wat hebben we aan Pogge's {Democratisch kosmopolitisme}? En wat moeten we toch met zijn {Eradicating Systematic Poverty: Brief for a Global Resources Dividend}? Ook zijn ideeen en idealen worden maar geen werkelijkheid. Theoretisch krijgt Pogge alle gelijk van de wereld ('we zijn in het rijke westen allemaal schuldig'), praktisch verliest hij de strijd ('so what?'). Pogge is professor filosofie aan de universiteit van Columbia.
Dawson, als sociologie verbonden aan de Portland State University, gaat volgens zijn zeggen door waar Veblen ophield. [Thorstein Veblen] schreef de klassieker: [{The Theory of the Leisure Class}] (1899, herdukt in 1953 door Mentor Books, New York). Volgens Veblen was marketing niets anders dan de voortzeting van de klassenstrijd met andere middelen: {big business marketing is an inherently expanding vehicle of class coercion}. Dawson beschrijft de stand van zaken over marketing vandaag de dag: een miljardenbusiness. Volgens hem wordt het nog steeds gebruikt als middel om het volk eronder te houden op de meest subtiele manier: zorgen dat ze het zelf willen. {Big Brother in disguise}. Hij beschrijft de {brainwash}door big Corporations maar blijft uiteindelijk geloven in de opstand van de massas! Oud en nieuw door elkaar dus in dit boek. Veel informatie over de macht en werking van marketing, maar oude klasse-ideeen.
John Clark, tegenwoordig directeur van het VN-panel over Civil Society Relations (ingesteld door Koffi Anan), wil bruggen bouwen tussen voor- en tegenstanders van globalisering. Voorstanders zien in globalisering de enige motor voor wereldwijde groei en vooruitgang. Tegenstanders zien er juist belemmeringen in voor de armere landen en een {race to the bottom}. Volgens Clark luisteren ze niet goed naar elkaar. Hij beschrijft daarom wat de invloed is van globalisering op de economische markten, op armoede, en op de politiek (deel I), vervolgens de invloed van globalisering op de Civil Society Organizations (CSO's), (in deel II) en het door hem gewenste proces van {Civilizing Globalization} (deel III). Daar is het hem om te doen: het ethisch aanvaardbaar maken van globalisering. Net als zoveel andere boeken over globalisering en Civil Society een heldere analyse, maar slechts wensdromen voor de toekomst. De wereld moet anders - tuurlijk. Maar lukt dat door te praten tegen de wind? Clark werkte voor NGO’s, wereldbank en was adviseur voor regeringen over Civil Society en ontwikkelingszaken. Ook was hij adviseur van Blair over Afrika.
Van Doha naar Cancún: op het spel staat de internationale handel. In deze precieze gids wordt het Doha-programma helder uiteengezet. Geen ontwikkelingsagenda, zoals het Noorden het wenst te zien, maar vooral een agenda die de belangen van de ontwikkelde landen dient, aldus [Bhagirath Lal Das], voormalig ambassadeur van India bij de GATT-onderhandelingen, en werkte bij UNCTAD. Cancún, schrijft hij, zal de ongelijkheid tussen Noord en Zuid bevorderen. Lal Das behandelt ieder onderhandelingsonderdeel apart: landbouw, diensten, subsidiebeleid, anti-dumping, regionale handeldispute settlements, tarieven, TRIPS (intellectuele eigendomsrechten), investering, transparantie. Hij doet concrete voorstellen voor herziening van bestaande WTO-Agreements maar de vraag is of die überhaupt gehoord worden. Het boek is zeer helder van opzet: uiteenzetting per onderdeel in één pagina van wat het precies inhoud, de sterke en de zwakke punten en eventuele acties die ondernomen kunnen worden. Met deze gids zou je zó kunnen meedoen met de onderhandelingen.
Dit is de tweede, gereviseerde editie van deze zeer succesvolle reader. De wereld verandert en langzaam krijgen we dat op grote schaal door. Het debat over de aard van de veranderingen en de betekenis ervan is nog maar net gestart en zal nog veel verder gevoerd moeten worden. De sceptici ontkennen het revolutionaire karakter van globalisering. De belangrijkste bijdragen in het debat over globalisering staan hier bij elkaar. Het boek bevat 6 secties: 1. Debat over de betekenis, oorzaken en belang van globalisering 2. Politieke macht en de civil society (veranderingen van de macht van de klassieke staten) 3. Nationale culturen in een tijdperk van {Global Communication} 4. De macht van de wereldmarkten 5. Ongelijkheid op wereldschaal en de gevolgen 6. De wereldorde in de toekomst, normatieve overwegingen Het is een mammoetproject: er is volledigheid nagestreeft, maar het is toch zeer toegankelijk gebleven. Het lijvige boek (vijftig hoofdstukken in meer dan 600 pagina's.) komt voort uit het eerdere {[Global Transformations: Politics, Economics and Culture]} van dezelfde auteurs uit 1999. Het boek bevat alle grote namen uit het globaliseringsdebat: Anthony Giddens, Joseph Stiglitz, Stanley Hoffmann, Joseph S. Nye Jr., Hardt en Negri, Castells, Rodrik, Dahl, Habermas e.v.a. [David Held] heeft tal van kwaliteitsboeken over globalisering op zijn naam staan. Hij is pofessor politieke wetenschappen aan de {London School of Economics}. [Anthony McGrew] is professor internationale betrekkingen aan de universiteit van Southhampton. Ze hebben tevens een zeer informatieve website: [{The Global Transformations Website}]: www.polity.co.uk/global.
Een indrukwekkende reeks verhalen van mensen die tussen wal en schip terecht zijn gekomen: immigranten die gepakt worden op hun reis, mensen ie als een soort moderne slaven werken om te overleven op de rand van een menselijk bestaan, en vrouwen die misleid zijn en gedwongen in de prostitutie terecht gekomen zijn. Onderzoeksjournalist Craig McGrill heeft de vinger aan de pols van een van de grootste problemen van onze tijd: immigratie. 20 miljoen mensen per jaar verlaten hun geboortegrond, en het einde van deze stromen is nog lang einde niet in zicht.
[P.W. Singer], {fellow} bij het {Foreign Policy Studies Program} van het Brookings Instituut, maakt zich druk over het feit dat het uitbesteden van oorlogvoeren, nauwelijks onderzocht wordt, terwijl het {booming business} is. Daarom heeft hij het nauwgezet onderzocht. Wat wordt er precies uitbesteed? Hoe gaat dat, wie doen dat, en vooral: wat zijn de gevolgen? Het klassieke model dat de overheid het monopolie op geweld heeft, wordt verlaten met allerlei onbedoelde en ongewenste gevolgen van dien. Je krijgt onmogelijke en onoverzienbare contractuele dilemma's, invloeden van marktwerkingen, een verstoorde balans tussen overheid en bedrijfsleven, en de moraal is zoek. Van democratische controle is al helemaal geen sprake meer. De aandeelhouder wil winst, en die wordt met oorlogvoeren gemaakt. Een belangrijk, sterk en gedegen,en zeer verontrustend boek. Allerlei {science fiction} wordt realiteit.
{[Het wordt met de dag beter}], {[En dat is geen toeval}], [{Vrije handel is eerlijke handel}]! Dat zijn enkele hoofdstukken uit [Johan Norbergs] enthousiaste boek. Norberg claimt dat de andersglobalisten het helemaal bij het verkeerde einde hebben. De ontwikkeling van de ontwikkelingslanden verloopt positief, de armoede daalt en er is geen {race to the bottom} maar een wedloop naar de top! Ondanks de grillen van het internationaal kapitaal, is kapitalisme de enige weg en een goede weg. We moeten liberaliseren, niet standaardiseren etc. etc. Norberg schrijft erg goed, en heeft hiermee een sterk pleidooi gegeven voor het neoliberale beleid en liberalisme. Hij is onomwonden voor de huidige vorm van globalisering. Een voor een haalt hij de meest gehoorde tegenargumenten tegen neoliberaal beleid onderuit, met veel cijfermatreriaal en kennis van zaken. Hij hekelt zaken die niet liberaal zijn zoals handelsbarrieres en landbouwsubsidies. Hij is de ideale opponent voor andersglobalisten. Norberg lijkt te geloven dat we in de best mogelijke wereld leven. Welke [Voltaire] staat op en schrijft zijn of haar {Candide} tegen Norberg?
Deze twee academische kannonen hebben belangrijke boeken op hun naam staan. Hier geven zij aanzien aan globalisering door hun samenwerking op dit gebied. In de inleiding schrijft Berger dat de term globalisering te emotioneel geladen is. Hij wijst erop dat het zowel een belofte is als een gevaar. Door deze serieuze bundel willen ze globalisering precieseren en nuanceren. Ze kijken daarbij alleen naar de culturele dimensie van globalisering. Geloof, waarden, lifestyles. Ze hebben het daarbij over de {hellenisering} van de wereldcultuur die in eerste instantie door de Amerikaanse cultuur beinvloedt is. Modernisering en individualisering hebben een culturele aardschok veroorzaakt waar men zich niet van af kan sluiten of je moet je ook economisch afsluiten (Taliban, N. Korea); China balanceert tussen aanpassing en afwending. Termen als localisering en hybridisering krijgen hier concrete invulling. De bijdragen zijn zeer gedetailleerde en gespecialiseerde deelstudies, zoals: {Managed Globalization in China} en {Globalisation and alternative modernities}. Het gezicht van globalisering wordt door zulke studies subtieler en diverser.
Dit boek gaat over de morele uitdaging van wat de auteurs noemen: {responsible global capitalism}. Hoe kunnen we een wereldeconomie inrichten die efficiënt, moreel acceptabel, geografisch inclusief en duurzaam is? [John Dunnig], emeritus professor in {International Business} aan de Universiteit van Reading en aan de Rutgers universiteit, heeft meerdere boeken over globalisering op zijn naam staan. Ditmaal heeft hij een grote groep academici, politici en '{moralists}' bijeen gezet: [Gordon Brown], [Joseph Stiglitz], [Hans Kung], [Michael Novak], [Jonathan Sachs], [Richard Falk], en vele anderen. De gedeelde conclusie is dat {global capitalism} zoals het nu is, moet veranderen. Het is zowel technisch inefficiënt als moreel verwerpelijk: het schept een te grotere ongelijkheid, houdt geen rekening met het milieu etc. Bijzonder is dat Dunning economen, politici en theologen naast elkaar heeft gezet in een groot congres. De morele uitgangspunten zijn dan ook zowel vanuit christelijk, joods, islamitisch en boeddhistisch perspectief. Of het boek ook invloed gaat krijgen is de vraag. Wat in ieder geval duidelijk wordt, is dat globalisering en andersglobalisering {mainstream} aan het worden is. En dat is een enorme winst.
Dit is alweer de twintigste editie van het jaarlijkse raport van het World Watch Institute. De wereld is aan het veranderen. De mensheid lijkt zich langzamerhand steeds meer en meer bewust te worden van de problemen die we op aarde gecreeerd hebben (zoals verlies aan biodiversiteit, klimaatverandering, armoede). {Slowly, and sometimes chaotically, humanity is responding to stress - and is changing its ways.} We moeten onszelf opnieuw uitvinden - net als de mens heeft gedaan toen hij 40.000 tot 50.000 jaar geleden de eerste agrarische revolutie ontketende. We moeten naar een duurzame wereld toe. Gelukkig constateert dit raport een toename van duurzame energiebronnen, een toename in biologische landbouw en een nieuwe discussie over de plaats van de mens in de kosmos. Het constateert echter ook een afname van het aantal vogelsoorten, het verdwijn van koraalriffen en groeiende armoede in groeiende stedelijke bevolking in de derde wereld. Het World Watch Institute is een gerenommeerd interdisciplinair onderzoeks instituut. Het raport wordt in meer dan 20 talen vertaald.
Ronen Palan, Senior Lecturer in International Relations and Politics at the University of Sussex, heeft een zeer kritisch boek geschreven over het huidige wereldwijde systeem van geldstromen via offshore-banking. Zoals het een academicus betaamt, heeft hij de geschiedenis van offshore banking beschreven en een gedegen analyse gegeven van hoe het systeem functioneert. Hij gaat minder in op de ontwrichtende gevolgen voor nationale economien. Hij noemt de offshore wereld {inevitable} - het is onstaan met en vergroeit met nationale economien. Het diende als motor zelfs van die economien, maar nu ontwikkelen ze zich los daarvan en keren ze zich ertegen. Hij gebruyikt veel filosofie in zijn boek om het systeem te karakteriseren (met name Deleuze en Guattari). Conclusie is dat het [nomadisch kapitalisme] vernietigend werkt. Het is niet gereguleerd en er wordt geen belasting over betaald. Het is een vorm van moderne piraterij.
In Belgie verschijnen deze spotgoedkope kwaliteitstijdschriften oftewel cahiers. Jrg 27 Nr. 3 (september 2002) gaat over [kindsoldaten]. De ondertitel luidt: Laat ze niet schieten. Er zijn wereldwijd meer dan 300.000 kindslodaten actief. ( red. Bart Horemans en Emiel Vervliet ) Jrg. 27 nr 4 (december 2002) gaat over [De kracht van diversiteit. Globalisering, verschillen van cultuur.] en bevat uitstekende artikelen van [Benjamin Barber], [Noam Chomsky], [Edward Said], [Tariq Ali], en [Stuart Hall]. De redactie en inleiding zijn van Gie Goris, hoofdredacteur van [Mo*] Jrg. 28, nr 1 maart 2003 gaat over [ China en India. Twee ontwakende reuzen.] China lijkt het enige ontwikkelingsland te zijn dat zich langzaam maar zeker ontworstelt aan onderontwikkeling. Louter op eigen kracht vormt China een weg die wellicht als ontwikkelingsmodel voor andere landen gaat gelden. Wordt China het symbool voor de derde wereld? De lange weg naar ontwikkeling van India zit vol met tegenstrijdigheden. Enerzijds is er het streven naar materialisme volgens de {Pax Americana}, anderzijds is India reactionair ingesteld.
Dit boek probeert een overzicht te geven van en een theorie te vormen over de sociale bewegingen in Nederland: kraakbeweging, andersglobalisten beweging, de punk, feminisme, patientenbewegingen, dierenrechtenbeweging en - verrassend - Sjamanisme. Het boek beschrijft ontstaan en groei van de diverse bewegingen. Het boek komt voort uit een werkgroep politicologe aan de UVA. De conclusie is dat Nederland niet is ingedut. De vraag of het allemaal zoden aan de dijk zet is onderbelicht.
Deze bundel, samengesteld door [Barbara Ehrenreich], auteur van {[Nickel and Dimed]}, and [Arlie Russell Hochschild] behandelt de invloed van globalisering op vrouwen: vrouwen in de seksindustrie, vrouwen als huishoudelijke hulp en vrouwen als opvoedkrachten vanuit Derdewereldlanden naar rijkere landen. Globalisering treft enorme aantallen vrouwen met grote gevolgen. Het is een onderbelicht aspect van globalisering, onder meer doordat het vaak verborgen geschiedenissen zijn die zich helemaal of half in de illegaliteit afspelen. Om vrouwen in Westerse wereld in de gelegenheid te stellen buitenshuis te gaan werken zoeken vrouwen in derde wereld landen weer vervanging voor hún moederrol (vaak in de familie) om geld te gaan verdienen als vervangingsouder. Het boek beschrijft onmenselijke en hartverscheurende situaties: vrouwen die meer van hun zorgkinderen in het westen houden dan van hun eigen kinderen thuis.
Een boek over de grote drie financieringsinstellingen. Geschreven door een hoogleraar samen met tientallen studenten tijdens een cursus. Eindelijk een goede inleiding over deze drie giganten waar we veel te weinig van weten. Kritisch boek, duidelijk links. Zetten zich sterk af tegen de neoliberale ideologie, die ze zelfs een hegemonie noemen (naar Gramsci). Je krijgt een zeer goede analyse van Wereldbank, IMF en WTO, met veel geschiedenis, veel details, en ondanks hun duidelijke stellingname zeer zakelijk. Geven helaas geen alternatieven. Eerder voor studenten dan voor grote publiek (niet verhalend geschreven).
[Robert Schaefer], professor Sociologie aan de Kansas State University, heeft in de VS een bestseller geschreven met dit boek. Hij laat de belangrijkste politieke, culturele, sociale en economische ontwikkelingen van de laatste twintig jaar zien. Globalisering heeft vele kanten en Schaefer brengt ze bijeen in één boek op een zeer degelijke manier. Hij behandelt de verschillende theorieen over globalisering, laat de geschiedenis zien van vooral de economische ontwikkelingen in de VS, Japan en Europa. Hij laat de enorme invloed zien van de devaluatie van de dollar en het loslaten van de goudstandaard en de invloed van het tegengaan van inflatie in de VS voor de rest van de wereld. Amerika leefgt op grote voet dankzij buitenlands kapitaal. Hij behandelt daarnaast de schuldencrises, armoede, honger, voedselvoorziening, klimaatverandering en het debat over vrijhandel. (Maar ook de oorlog in Joegoslavië en de strijd tegen drugsmafia.) Goed geschreven, maar droog.
{In short, globalization should be reformed, not rejected (...) or frustrated by a certain-to-be-resented exercise of unilateral power by the United States.} Dat is de conclusie van [Jay Mandle], professor Economie aan Colgate University. Het is een erg Amerikaans boek, vanuit Amerikaans perspectief en belangen geschreven, erg economisch. Vrijhandel is goed voor de ontwikkeling van arme landen. De bezwaren ertegen gaat Mandle gelukkig niet uit de weg: enorm veel armen worden er niet beter van. Hij ziet dan ook geen reden tot gejuich voor pro-globalisten. Echter ook absoluut geen reden om globalisering af te willen schaffen: {Within globalization there remains ample room for ameliorative politics}. Mandle vaart een eigen koers. Hij laat zien dat de WTO aan zichzelf tenonder gaat - niet door de andersglobalisten. En hij discussieert met andersglobalisten als het {International Forum on Globalization} en Maude Barlow en Tony Clarke. Mandle vaart tussen Scylla en Charibdis: {It is still not too late to reform globalization. The institutions associated with it are still under construction, and it is therefore possible to reduce the one-sidedness of the process. Beacuse the technology that created market integration is relatively new, the rules and structures that will govern the emerging international economic system remain embryonic. What is clear even now, however, is that in globalization, as in all market systems, mechanisms to adjudicate conflicting claims are needed, as are the means to monitor and adjust the system. }
De huidige economie vereist opoffering van mensen. Niet alleen eist de wereldeconomie slachtoffers in het Zuiden, ook het Westen ligt onder vuur. Deregulering, langer en harder werken, meer stress, verder reizen, meer migratie, toenemende werkloosheid, armoede, schulden, uiteenvallende gemeenschappen, geïsoleerde persoonlijke groei, depressies, lichamelijke gevolgen, zelfs de tijd en energie voor onze zogeheten reproductie gaat omlaag. De groei van vrijhandel gaat gelijk op met bezuinigingen op de welvaartsstaat. Globalisering, de vernietiging van het klimaat en de achteruitgang van geestelijke en lichamelijke gezondheid gaan hand in hand. Volgens [Teresa Brennan], hoogleraar aan de Florida Atlantic University, is de wereld en de mensheid echt in gevaar en ligt dat aan globalisering. {'Globalization is the outcome and continuation of a proces of extension, which entails speeding up production, distribution, exchange and consumption}', schrijft ze in [{Globalization and Its Terrors]}. Dit systeem is onvermoeibaar en niet te stoppen als we niet radicale, nieuwe keuzes maken. Brennan laat alarmerend goed zien hoe dat werkt. In verschillende hoofdstukken gaat ze in op de {war on the atmosphere} (door de toename in electriciteitsverbruik, transport en internationale handel), {the war on the land, sea and other conditions of life}, {health Cuts and corporate wealth} en {education and the cost of children}. Brennan heeft een goed gefundeerde en gedocumenteerde wetenschappelijke analyse gegeven. Na Marx opnieuw geïnterpreteerd te hebben, komt ze met {localism} als oplossing: {Gandhi revisited}. Het is en blijft een impopulaire, maar steeds vaker gehoorde mededeling: we moeten terug in plaats van volop vooruit als we behouden willen blijven. Opvallend is de open, geenszins vervelende of opdringerige religieuze slotklank aan het einde.
Filosofen ontdekken globalisering – en kunnen er erg weinig mee. De kritiek van Marx doet zich gelden: de filosofen willen de wereld begrijpen, maar waar het op aan komt, is haar te veranderen. [Rudiger Safranski], een voortreffelijke uitlegger van filosofie en een briljante biograaf van complexe filosofen, komt in [{Hoeveel globalisering kan een mens verdragen?]} nauwelijks verder dan een beschrijving en analyse die we al lang kennen. Iets eraan toevoegen is iets anders. Datzelfde geldt voor het essay dat [Hans Achterhuis] schreef voor de Maand van de Filosofie: {[Werelden van Tijd}] over 'tijd en globalisering'. Echt interessant is alleen de verwijzing naar de Franse filosoof Paul Virilio die het over tijdsoorlog heeft wanneer twee culturen op elkaar botsen die verschillend met tijd omgaan. Kierkegaard schreef dat het leven achteruit geïnterpreteerd kan worden, maar alleen vooruit geleefd kan worden: de filosofen moeten de politiek in! [Peter Sloterdijk] ontwikkelt ten slotte wel originele gedachten in [{Luftbeben – An den Quellen des Terrors}] (Suhrkamp, 3-518-12286-X).
Op de coverfoto is een pop te zien die Moore moet voorstellen met als tekst: [Michael Moore starves the poor]. Moore durft het aan om deze en andere kritiek op hemzelf te herhalen. Sinds de WTO protesten in Washington, 2000, is hij vaak het centrum van de spot. Moedig gaat hij zijn kritiekgevers tegemoet, zo lijkt het. Alras wordt het boek echter toch een overbodige verdediging van het beleid van de Wereldhandelsorganisatie, en verliest Moore zich in het uitleggen van zaken uit het verleden die de oplettende nieuwslezer al lang weet. Dit boek zal geen grote impack hebben.
Benkimoun, journalist bij Le Monde, beschrijft, zeer betrokken, de strijd van derde wereld landen samen met NGOs tegen de geneesmiddelenindustrie. Wanneer de geneesmiddelenindustrie moet kiezen tussen winst maken en levens redden, zullen ze de winst niet laten vallen, aldus Benkimoun.
'Hoe goed we door het tijdperk van globalisering heen komen, wordt bepaald door onze ethische reactie op het idee dat we in één wereld leven.' - Peter SingerEén wereld gaat over de noodzaak van een mondiale ethiek. De huidige economische globalisering bevordert de armoede en ongelijkheid in de wereld. Volgens Peter Singer zou de toenemende mondiale eenwording de basis moeten vormen voor ons ethische denken. Daarbij heeft het terugbrengen van het aantal mensen dat in absolute armoede leeft, waar dan ook ter wereld, de hoogste prioriteit. De ethiek die Singer voorstaat heeft ook implicaties voor andere mondiale problemen als klimaatverandering, wereldhandel en internationaal recht.
Dit is een al wat ouder boek, maar van een enorm goed en invloedrijk denker. Sachs, onderzoeker bij het Wuppertal Institut voor klimaat, milieu en energie, was lang actief in de milieubeweging en voorzitter van Greenpeace Duitsland. Hij is oprichter van tal van instituten en initiatieven, was professor aan verschillende universiteiten en geeft leszingen overal ter wereld. Hij heeft diverse publicaties op zijn naam, kortom een werelddenker. Sachs heeft erg originele ideeen over de invloed van de eerste fotos van de aarde die genomen werden vanuit de ruimte. De aarde werd voor het eerst zichtbaar gemaakt als een geheel. Het paradoxale is dat de planeet daardoor zowel als kwetsbaar, fragiel geheel te zien was. maar ook maakbaar geheel. Naast de softe milieuactivisten ontstond er ook ruimte voor ecocraten, zoals Sachs ze noemt. Stilletjes hebben zij de discussie over het milieu overgenomen. De problematiek van het milieu is vervangen door de problematiek van verdere ontwikkeling. Sustainability wordt alleen als haalbaar geschetst als er groei is. Dat vindt Sachs erg dom. De oplossing van een probleen kan nooit ontstaan vanuit het paradigma van waaruit het is onstaan. Groei is oorzaak van onze problemen - en nu wordt het verkocht als oplossing. Sachs ziet 'sustainability' opgeofferd worden aan 'development'. De wereldbeschaving, zegt hij, verkeert in een enomre impasse: onze levenstijl moet aangepast worden. De Westerse aspiraties worden klakkeloos overgenomen en verdedigd. Geen sprake van 'Intelligent self-limitation'. We gaan onze problemen te lijf met 'Capital, bureaucracy and science'. Sachs ontmaskert veel streven naar 'Survival of the planet' als 'survival of the industrial system'. Sachs levert een frisse wind!
Een van de grootste sociologen en denkers van deze tijd: [Zygmunt Bauman]. Ook over [globalisering] heeft hij veel te zeggen. In dit boek echter is hij aan het free-whelen zijn lectuur verwerkend, geschreven voor mede-sociologen of academici, of voor zijn hem bewonderende leerlingen? Maar: een groot denker en goed schrijver aan het woord. Rijke inzichten, brede verbanden. Half verteerd echter. Geen groot coherent geheel, wel kijken in de denkkeuken. Bauman heeft het talent om verrassende verbanden te trekken en deze goed te verwoorden: {Time and Class, After the Nation-State, Tourists and Vagabonds}. Het zijn stuk voor stuk belangrijke onderwerpen. Recenter is [The Individualized Society] (Polity, 2001. isbn 0-7456-2506-1), met drie grote afdelingen: {The Way We Are The Way We Think The Way We Act} Ook hier zijn het echter losse essays die zijn samengebracht, maar opnieuw raakt Bauman aan veel belangrijke issues: {The Rise and Fall of Labour; Local Orders, Global Chaos; Freedom and Security; Identity in the globalizing world}.
Dit goed geschreven boek van een professor in de geschiedenis aan Harvard University behandelt de rol van Non Gouvernmental Organizations (NGOs) in dit tijdperk van globalisering. Internationale organisaties zijn in aantal en in het bereik van hun activiteiten gestadig gegroeid sinds het einde van de negentiende eeuw. De huidige wereld is volgens Iriye dan ook niet meer te begrijpen zonder deze organisaties erbij te betrekken. Toch is dat veel te weinig gebeurd. De meeste historici kijken naar landen of naar economische aspecten van internationale aangelegenheden. Het meeste onderzoek gebeurt naar oorlog en diplomatie. Iriye noemt dat echter uitgaan van een {Conflictual view of the world}. Tegenover dat strijdlustige wereldbeeld strven NGOs naar wereldorde, cooperatie en wederzijdse afhankelijkheid. Globalisering kan beter begrepen worden als we onderzoeken hoe internationale organisaties internationale betrekkingen op politiek, economisch en cultureel niveau hebben bewerkstelligd. Iriye definiert NGOs als: vrijwillige, niet staatgebonden, nonprofit, nonreligieus en niet-militaire samenwerkingsverbanden. Vrijwilligheid en openheid zijn zeer belangrijke kenmerken: iedereen kan zich er bij aansluiten. Er zijn er 30.000 actief op dit moment. De belangrijkste onderwerpen waar ze zich mee bezighouden zijn: humanitaire hulp, culturele uitwisseling, vredesbewegingen en bewegingen voor ontwapening, derde wereld beweging, mensenrechten en het milieu. Het is een geschiedenis boek, dus komt er eerst een gedegen, uitgebreide beschrijving van het ontstaan van NGOs. Internationale Post Unie, Telegraaf unie, Rode Kruis, Olympische Spelen, navigatie op de Rijn, Vrouwen organisaties, ILO, invloed van de wereldoorlogen en de koude oorlog etc. Er is een enorme explosie van NGOs rond 1970. Johan Galtung spreekt in 1975 in een artikel over {nonterritorial Actors and the Problem of Peace} over een {sixth continent of the world: the invisible continent of nonterritorial actors}. De belangrijkste bijdrage van die NGOs is {a greater global consciousness.} NGOs hebben het internationale themas die iedereen aangaan op de wereldagenda gezet. Bovendien hebben ze universele maatstaven geproduceerd op basis waaraan ze staten beoordelen. Het hele ontwikkelingshulpdenken is een product van NGOs. Nu zijn NGOs politieke spelers die taken uitoefenen die vroeger voorbehouden waren aan vertegenwoordigers van staten. We leven in een tijd van {cultuur-internationalisme}. Volgens Iriye leven we in een tijd waar de {Civil society} aan betekenis wint. NGOs geven vorm aan de internationale wereld. In dit licht beschouwd was Porto Alegre tijdens het World Social Forum een belangrijke ontmoetingsplaats waar de nieuwe wereld wordt vormgegeven.
Filosofieboek over global citizenship. In tijdperk van globalisering ontkomen we er niet aan om meer global citizen te zijn. Wat houdt het in? Wat zijn de debatten, de issues? Dit is een echte introductie tot dit onderwerp, niet geschreven door een activist maar een theoreticus.
Een gedegen onderzoek naar de gevolgen van de liberalisering van de handel in landbouwproducten voor milieu en basisbehoeftes, en aanbevelingen ter verbetering hiertoe, oktober 2002. Duidelijk en helder geschreven, met heldere stellingname: we hebben grenzen aan de vrijhandel nodig.
Honderd heldere grafieken vertellen de feiten en cijfers over de wereldwijde productie, werk en inkomen; inkomensongelijkheid; geboorte, gezondheid, leven en dood; land, landbouw, voedsel en honger; internationale economie; milieu; vluchtelingen en migratie; en repressie.
Een verslag van [The International Forum on Globalization], een alliantie van activisten, wetenschappers, economen en schrijvers, die 60 organisaties vertegenwoordigen in 25 landen. Dit werk wordt wel {The Definitive Document from the Anti-Corporate Globalization Movement} genoemd! Het is de uitkomst van een driejaar durend project van het International Forum on Globalization. Men biedt tien principes voor een nieuw sociaal paradigma waarin democratie en duurzaamheid centraal staan. De grote hoeveelheid vooraanstaande auteurs (Barlow, Hayes, Hines, Mander, Korten, Shiva, Wallach e.v.a.) bekritiseren de economische globalisering, onderzoeken de ideologische onderbouwing ervan en belichten de negatieve economische effecten alsmede de effecten op het milieu. Ze geven alternatieven voor de Wereldbank, het IMF en de WTO, laten zien hoe economieen anders opgebouwd kunnen worden en hoe bedrijven aangepakt dienen te worden. En nog veel meer, werkelijk hèt standaardwerk over globalisering. Het boek verschijnt deze zomer in De Kritische Reeks bij Lemniscaat.
[Philipe Legrain], adviseur van de directeur van de WTO en zeer actief journalist, en erg jong (28), heeft een verdediging van globalisering geschreven. Iedereen heeft het namelijk mis. Vooral de anti-globalisten hebben het helemaal verkeerd, maar ook mensen ter rechterzijde zoals [Milton Friedman] snappen het maar niet: globalisering is ge-wel-dig. We rijden Japanse auto's, kijken naar Amerikaanse films, en heus, het gaat goed met de landen die zich voor de vrije markt openstellen. Hij sneert naar de {globophoben} en spreekt namens de {silent majority}! 'Lies and misperceptions about globalisering', daar rekent hij mee af. Vooral [Naomi Klein] (die de meeste citaten in het hele boek levert) en [José Bové] moeten het ontgelden, maar ook [Noreena Hertz], [John Gray], [George Monbiot] en [Vivianne Forrester]. Nee, globalisering is goed. Hoera voor [Michael Moore] van de WTO! Het hele boek door worden argumenten voor globalisering en goede voorbeelden genoemd, en argumenten tegen anti-globalistische geluiden. Zijn conclusie is echter wel dat alles anders moet! De globalisering zoals die zich nu ontwikkelt moet wel worden aangepast. Op dit terrein, en dit en dit en dit moeten we nog wel een hele hoop doen. 'We can build a better globalisation.' Huilen met de wolven.
Als eerste parlement ter wereld heeft de Duitse Bundestag een commissie ingesteld die zich systematisch met de vragen over globalisering heeft beziggehouden: ''de enquêtecommissie globalisering van de wereldeconomie, uitdagingen en antwoorden''. De commissie onderzocht drie dingen: de oorzaken van de globalisering van de wereldeconomie; de gevolgen ervan op economisch, maatschappelijk en politiek terrein; en politieke handelingsmogelijkheden voor nationaal en international niveau. Vanzelfsprekend was er veel aandacht voor Duitsland, maar het is ook voor het Nederlandse publiek een inspirerend stuk. Eindelijk lijken de wereldproblemen realistisch onder ogen gezien te worden. Onze oogkleppen vallen langzaam af. De echte duurzame oplossingen zijn nog ver weg, en gezien de politiek verdeeldheid zullen de noodzakelijke keuzes voor een duurzame en rechtvaardigere aarde nog wel uitblijven. Tijd dat we in Nederland zoiets iets gaan doen!
Politicologische beschrijving van de democratische vernieuwing in zowel de stad als de provincie Porto Alegre in Brazilië, de plaats waar het World Social Forum gehouden wordt. Daar is een opzienbarende manier van besturen ingevoerd: het zogeheten 'participatory budget” waarbij de burgers rechtstreeks invloed hebben op de begroting van de gemeente en de provincie. Het gaat al tien jaar heel erg goed, en bestuurders daar spreken over een voorbeeld voor democratische vernieuwing voor de hele wereld. Uiteraard zijn er nog heel veel uitdagingen.
Eindelijk een Nederlandse auteur over dit soort zaken. [Eveline Lubbers] gaat verder waar {No Logo} ophoudt, zo zegt ze zelf. Deze onderzoeksjournaliste en actievoerster doet uit de doeken hoe grote bedrijven spioneren om strategieën van actiegroepen te achterhalen, hoe ze ngo's neutraliseren onder het mom van een dialoog en hoe ze hun best doen om zo verantwoord mogelijk te lijken maar dat niet per se zijn. Ze beschrijft onder meer de {McLibel-case} uit Engeland, waar op een gegeven moment meer spionnen dan activisten bij Greenpeace aan het vergaderen waren.
[{Fortunate Son. George W. Bush and the making of an American President.}] James Hatfield, isbn 1-901250-75-X Vision. [Nafeez Mosaddeq Ahmed] [{The War on Freedom. How and Why America Was Attacked September 11, 2001}] Er is meer en meer kritische aandacht voor Amerika. Deze twee zeer gedetailleerde boeken graven diep in feitenmateriaal over respectievelijk Bush en 11 september. Dat wordt ze niet in dank afgenomen. [James Hatfield] en zijn uitgevers werden zelfs achtervolgd met processen en het was een {tour de force} om zijn boek gepubliceerd te krijgen. Geen boeken {for the millions}, maar erg belangrijk dat dit soort onderzoekingen plaats vinden en openbaar zijn. Niets blijft verborgen.
Dit boek laat meer dan zestig activisten aan het woord over hun zorgen omtrent globalisering en hun agenda voor de toekomst. Het laat de verschillende organisaties van overal ter wereld zien die zich inzetten voor een andere wereld. Met veel pakkende foto’s en vooral heel persoonlijk verteld. Bekende namen als [Noam Chomsky] en [Naomi Klein], maar ook zeker in Nederland onbekende actiegroepen uit vooral de Verenigde Staten. Een soort visitekaartje van de tegenbeweging. Veel jonge mensen!
Prachtige titel, overgenomen van een spandoek uit de straten van Genua, dat in de zomer van 2001 het decor was van een enorm protest tegen de eenzijdige macht van de G8. [Jonathan Neale] is een activist die de achtergronden van deze protesten laat zien. In Genua waren 300.000 activisten. Onder hen viel een dode te bespeuren. Neale laat de agenda van de andersglobalisten zien: schuldencrisis van de Derde Wereld, klimaatverandering, liberalisering van diensten, en toont aan hoe deze uiteenlopende onderwerpen bij elkaar komen bij andersglobalisten. In de dagbladen krijg je zo'n kijk achter de schermen niet. Neale was een van de organisatoren vanuit Engeland.
Dit is een belangrijke en goede serie voor wie op de hoogte wil blijven van globalisering. {Zedbooks} heeft een internationaal netwerk opgezet van ngo's en uitgeverijen, vooral in de Derde Wereld. Op die manier kan zij een bijdrage leveren in de debatten over globalisering, vaak vanuit een niet-Westers perspectief. Het zijn korte boekjes die voor de geïntereseerde leek geschikt zijn. Er zijn reeds twaalf delen verschenen over ondermeer gentech en landbouw, klimaatverandering, de macht van Amerika, Islam en Jihad, ontwikkelingshulp, waterproblematiek en democratie. [Oswaldo de Rivero] schreef het deeltje [{The Myth of Development}] dat op ontnuchterende wijze duidelijk maakt dat er geen sprake is van ontwikkeling in de Derde Wereld, maar achteruitgang. Het Westen wil dat maar niet zien en blijft haar geweten sussen met ondermeer ontwikkelingshulp en voortdurend gepraat over vooruitgang. [Harry Shutt] schreef [{A New Democracy}] over de bedreigingen voor de democratie van het neoliberale beleid, de macht van grote bedrijven en de noodzaak voor een economische democratie, net zo ontnuchterend als de Rivero. [John Madeley] schreef twee deeltjes, een over {fair trade}: [{Hunger for trade}] – een goede inleiding, en een over honger in de wereld [{The New Agriculture: Towards Food for All}], een heel duidelijk en goed boek. [Martin Khor] schreef [{Rethinking Globalization}]: een erg heldere beschrijving van de belangrijkste kenmerken van globalisering, economisch liberalisme, vrijhandel, geldhandel en de regels voor investeringen. Ondanks de ellende die je overal kunt zien, houdt hij lucht in zijn betoog en dat biedt perspectief. De serie zet ons op scherp en houdt ons gefocust op de dringende vragen. Af en toe wordt het wat technisch, en sommen ze veel op, in ieder geval zijn ze medogenloos in het ons met de neus op de feiten drukken. In voorbereiding zijn boeken over de internationale vrouwenbeweging, de economie van de vrije markt, corruptie, mijnbouw, drugs en de macht van het bedrijfsleven. We komen zeker nog vaak terug op delen uit de reeks. Zojuist verschenen is nog [Vijay Prashad]'s [{Fat Cats and Running Dogs. the Enron stage of Capitalism.}] Opnieuw spreekt de titel boekdelen. {Predatory imperialism} is een andere sprekende term uit zijn verhaal. Enron is geen geval apart, maar een schoolvoorbeeld van het doorgeschoten kapitalisme. Overal hoor je de roep om democratisering, matiging, inperking ervan.
Voeding is een omvangrijke industrie. [Marion Nestle] – {what’s in a name?} – onthult de praktijken van grote voedselproducenten en supermarktketens. Want zorg voor volksgezondheid, noch wetenschappelijke bewijzen, noch gezond verstand, is een motief voor de industrie om te breken met de ongezonde massaproductie van voedsel. Sterker, wat voor mensen juist ongezond is - suiker en vet - is voor bedrijven het meest winstgevend.
Het is een warboel in de wereld. Geld, goederen en informatie flitsen over de wereld, terwijl de democratische controle in schimmige internationale instellingen is ondergebracht. In meeslepend proza voert [Ignacio Ramonet], hoofdredacteur van {Le Monde diplomatique}, zijn lezers naar zijn conclusie: globalisering leidt tot chaos.
Macht, daar gaat het om in de wereld, en onderzoeksjournalist [John Pilger] doet graag enige moeite om het misbruik ervan tot in detail te ontmaskeren. [{The New Rulers of the World]} bevat uitvoerige essays over de verzwegen slachtoffers van de sancties tegen Irak, over hoe miljoenen Indonesiërs slachtoffer werden van de eisen van de Wereldbank en over hoe Australië de Aboriginals onderdrukt.
Een alarmerend, maar ook ironisch boek is [{Affluenza: The All-consuming Epidemic}]. Het handelt over de nieuwe ziekte in de Verenigde Staten: {de ziekte van het teveel}. Amerikanen zijn te vet, ze kopen te veel, ze verwachten te veel, lijden aan stress, gaan gebukt onder hun verslaving aan rijkdom, families vallen uit elkaar, het gemeenschapsleven vermindert en het milieu vervuilt. Bovendien worden de Amerikanen er niet gelukkiger door. En tot overmaat van ramp haat de rest van de wereld hen. Dit boek beschrijft een Amerikaanse samenleving die gebukt gaat onder een ziekte. De auteurs beschrijven het complexe nieuwe ziektebeeld, geven de oorzaken aan (het richten op welvaart in plaats van welzijn) en vertellen waar het genezingsproces kan beginnen (onder andere: andere politieke keuzen, consuminderen). Het boek is wel behoorlijk Amerikaans, terwijl wij (nog?) niet zover als zijn als zij. Overigens, de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft zojuist bekendgemaakt dat de Amerikanen lijden aan allerlei welvaartziekten, terwijl Afrika ondervoed is. Het lijkt wel de strijd tussen de 'vetten' en de 'mageren', zoals Breughel dat afschilderde: de chagrijnige vetten die carnaval vieren, laten niet toe dat de mageren hun warme huizen binnenkomen.
Bedrijven zien in dat ze duurzamer en sociaal verantwoorder zullen moeten handelen. De consument wil namelijk op zijn minst de illusie hebben dat - pak 'm beet - de benzine groener wordt. Daarom moeten bedrijven hun imago aanpassen. Bovendien zijn er toenemende kosten verbonden aan ondernemen als het om duurzaamheid gaat: de overheid gaat langzaam regels invoeren. {[Good Business]} van [Steve Hilton] en [Giles Gibbons] gaat over dit onderwerp, evenals [Simon Zadek]'s [{The Civil Corporation}] (Earthscan, 2001, ISBN 1-85383-813-6). Beide boeken laten zien dat duurzaamheid en sociaal verantwoord ondernemen een concurrentievoordeel gaan vormen in plaats van een kostenpost te zijn. Het lijkt toch de verdienste van de tegenbeweging te zijn dat deze zaken op de agenda zijn gezet. Overigens, standaardwerk is hier nog steeds [{Natural Capitalism]} van [Paul Hawken] en [Hunter] en [Amory Lovins]. Zie voor de bespreking hiervan de Basisbibliotheek op deze site.
Er verschijnen veel boeken over hoe het bedrijfsleven meer duurzaam en meer sociaal verantwoord kan ondernemen. Daar zijn goede, bescheiden boeken bij en daar zijn ook pure marketingboeken bij – verkooppraatjes. Het meest prestigieus is het boek [{Walking the Talk}]. Het is samengesteld door de directeuren van DuPont, Anova Holding en Shell en geschreven door directieleden van tientallen multinationals. Er zit ook een {council} achter het boek, waarin werkelijk honderden multinationals zitting hebben. Het ruikt sterk naar propaganda, oftewel {greenwash}: bedrijven meten zich relatief goedkoop een groen en sociaal jasje aan zonder werkelijk te veranderen. {[Zwartboek wereldmerken en hun praktijken}] van [Klaus Werner] en [Hans Weiss] (Elmar, 2002, ISBN 90389-1244-7) laat het ware gezicht zien van veel van de grote bedrijven die deelnamen aan {Good Business}.
Hét thema van de komende jaren is de 'stille plundering' van publieke goederen: internet, radiogolven, het menselijk genoom, met belastinggeld gefinancierde medische doorbraken. Bedrijven hebben steeds meer geld over om dit collectieve bezit te privatiseren. [{Silent Theft}] is een scherpe aanklacht tegen die ontwikkeling, inclusief een plan om de publieke zaak terug te eisen. [David Bollier] schrijft gepassioneerd.
Een goede inleiding op de tegenbeweging is nog steeds [Maude Barlow] en [Tony Clarke]’s [{Global Showdown]}. Het ademt de frisse geest van de nieuwe tegenbeweging, die in Canada erg vernieuwend bezig is; als buur van het grote Amerika hebben ze mogelijk meer hinder van de gevolgen en temperamenten van het neoliberale beleid). Barlow en Clarke hebben ook [{Blue Gold]} geschreven, over de diefstal - zoals ze het noemen - van water door grote bedrijven. Door privatisering is water de nieuwe bron van grote winsten geworden. De auteurs zien dat als een uiterst gevaarlijke ontwikkeling.
[John Gray] is filosoof en {professor of European Thought} aan de {London School of Economics}. Zijn [{False Dawn]} neemt de 'mythe van de vrije markt' onder de loep. Hij rekent er genadeloos mee af: de vrije markt is een politiek artefact dat bewust gemaakt en in stand gehouden wordt omdat sommigen er wel bij varen. Het wordt op een wrede manier voorgeschreven aan landen die totaal verschillend zijn en die er het slachtoffer van (zullen) zijn. Het is een uiterst kwetsbaar artefact: het systeem kan zó in elkaar vallen, zoals in Azië en Argentinië is gebeurd. We zijn gewaarschuwd.
{[Global Backlash]} is geboren vanuit onvrede over de simplistische manier waarop de media de andersglobalisten hebben neergezet. Wetenschappers houden zich allang - zij het wat meer op de achtergrond - bezig met kwesties die door de globaliseringsbeweging luid aan de orde worden gesteld. In dit boek laat [Robin Broad] alle belangrijke aspecten van andersglobalisten de revue passeren. Het is geschreven door internationale kopstukken uit de tegenbeweging, politici en academici. Broad ziet een duidelijk en belangrijk onderscheid tussen mensen die vinden dat globalisering hervormd moet worden, en mensen die vinden dat het teruggedraaid moet worden. Een zeer stimulerend boek, maar ook lastig doordat het essays van zeer veel verschillende mensen zijn. En vooral lastig omdat het zo veel is: je schrikt terug van de hoeveelheid problemen in de wereld.
Dit dikke boek (472 p.) kan weleens het grote theoretische boek over globalisering worden. [Ulrich Beck], vooraanstaand socioloog, schreef eerder al veel over globalisering en over de 'riscomaatschappij', maar altijd zeer theoretisch en gebruikmakend van sociologische modellen. Dit boek heeft dat een stuk minder. Zijn belangrijkste these is dat de natiestaat ernstig gehandicapt is als het gaat om het bieden van tegenkracht aan de enorme kracht van internationale processen. Bedrijven zijn wereldspelers, er zijn wereldomvattende problemen, maar de staten spelen nog steeds een spel alsof zij in het middelpunt staan. Dat is niet meer zo. En pas als landen zich anders gaan gedragen en kosmopolitisch gaan denken kunnen ze macht teruggeven aan de burgers binnen de landgrenzen. De paradox is dus dat staten minder moeten vasthouden aan hun oude machtsmiddelen, meer in internationale netwerken moeten opereren en daardoor pas meer invloed krijgen. Politici, wetenschappers en activisten kunnen dit boek gebruiken als theoretisch kader voor de toekomst. {[Macht und Gegenmacht im globalen Zeitalter]} is veel duidelijker en concreter dan {[Empire}] van [Hardt] en [Negri], en relevante actuele grote problemen van de wereld worden in een nieuw perspectief geplaatst.
Een wereldkaart over demografie, mensenrechten, ondervoeding, watertekort, toegang tot onderwijs, gezondheidszorg, de positie van vrouwen, conflicten, milieuproblemen, economische situatie, corruptie, etc. etc. Het is dezelfde opzet als de [Atlas du Monde Diplomatique] en [Hoe groot is jouw wereld?] van de Novib. Dit soort atlassen zijn zeer handzaam en zeer alarmerend. Nu nog een paar plaatjes en statistieken van plekken waar het beter is geworden.
Dit boek laat pijnlijk goed zien hoe humanitaire organisaties (Artsen zonder Grenzen, Rode Kruis, Oxfam en talloze andere noodhulporganisaties) hulp proberen te bieden in een steeds geweldadigere wereld. Ze worden meer en meer gemanipuleerd en gebruikt door partijen in een conflict, waardoor de hulp niet bij de juiste mensen aankomt. Het gat tussen ideaal en werkelijkheid wordt steeds groter.
|
