Nairobi - De discussies over armoede op het Wereld Sociaal Forum in werkgroepen, seminars en conferenties werden plotseling verstoord: de armen zelf verschenen aan de poort. Niet al te ver van Kasarani stadion waar de vijftigduizend deelnemers hun discussies hielden, bevinden zich de krottenwijken. Bij één daarvan, Kibera, met naar schatting 700.000 bewoners de grootste van heel Afrika, was de jaarlijkse samenkomst van de niet-gouvernementele organisaties voor een andere wereld zelf begonnen. De deelnemers -als het aankomt op schrijnende leefomstandigheden toch wel wat gewend - waren erg geschrokken van wat ze daar zagen: één en al ellende en vervuiling. Wat nog het meest trof was het totale gebrek aan toegang tot drinkwater en sanitaire voorzieningen. Wanhoop sprak uit de ogen van de mensen. Met een mars tegen zulke onaanvaardbare toestanden ging het Forum van start. Op de tocht van Kibera naar het Uhuru stadion werden spandoeken meegedragen met leuzen zoals "Armoede is Onrecht!" en "Schoon water is een Recht!".

En nu, midden tussen de demonstraties voor eigen mensen met drums en al, kwamen ineens de armen zelf op bezoek. Een hek werd geforceerd, veiligheidsagenten werden omver gelopen. Al snel vonden de krotbewoners het conferentiesecretariaat. "Wij eisen schoon drinkwater voor iedereen!" schreeuwden ze, "dat is ons recht!" "Maar dit is een groot misverstand", riep de aanwezige bestuurder uit El Salvador, "dit hele Forum is voor de armen en allen die door de mondialisering worden buitengesloten!"

Een groot misverstand inderdaad maar met een zeer verontrustende achtergrond. Kennelijk hebben de armen ook in de voor hen bedoelde ontwikkelingsorganisaties geen vertrouwen. De stem van de armen vandaag doet denken aan een ouderwets krassende grammofoonplaat: het geluid herhaalt zich maar niemand hoort het meer. Wat de krotbewoners gedaan kregen was een verlaging van de toegangsprijs voor Kenianen zelf met 90% (van 4 Euro tot 40 cent). Maar wat ze echt wilden, was eindelijk eens zelf een stem krijgen. In het Kasarani stadion van Nairobi lukte dat even; maar de vraag is of hun noodkreet veel verder doordringt. Die vraag klemde zeker voor het Wereld Economisch Forum in Davos dat inmiddels ook op gang was gekomen. Bij de 2400 leiders en bestuurders uit 90 landen die daar bijeen waren, staat klimaatverandering hoog op de agenda, vanuit de noodzaak van nieuw beleid om de wereld voor rampspoeden te behoeden. Voor de bestrijding van armoede is het vizier gericht op de zogeheten Millennium doelstellingen voor 2015. Die doelen stammen uit 2000. Halverwege is er nog niets van terecht gekomen en voor heel Afrika is er geen enkel uitzicht op drastische vermindering van het aantal mensen dat moet leven zonder sanitaire voorzieningen. Al vele jaren geleden maakte de tekenaar Opland een prent die mensen toont in erbarmelijke omstandigheden. Naast hen ligt een grote stapel documenten van de wereldconferentie tegen armoede. "Eten jullie dit dan maar op!", zegt een in net pak gestoken deelnemer.

In Nairobi was de wereldpers voor de zoveelste maal afwezig. De les daaruit is dat voor het Wereld Sociaal Forum de tijd van één grote markt van goedwillende plannen en manifestaties voor eigen mensen zonder enige aansluiting bij de wereld waarin de beslissingen worden genomen, nu echt voorbij is. Na zeven massale bijeenkomsten waarin de idealen van een andere wereld van alle kanten werden belicht is het nu de hoogste tijd voor eenheid. Een nieuwe strategie is nodig, gericht op diegenen onder de deelnemers van Davos die ook zien dat de stem van de armen niet vertaald kan blijven worden in papieren doelstellingen maar dat concrete acties nodig zijn. In 2008 zal er geen wereldbijeenkomst zijn. Dat betekent een periode van twee jaar om vanuit de mondiale milieubeweging en de mensenrechtenbeweging één front te vormen, gericht op een concrete agenda en concrete acties. Daarbij hoort een team van woordvoerders, mensen als Al Gore, Desmond Tutu, Shirin Ebadi, Mary Robinson, Bono, Bob Geldoff, Nelson Mandela en Bill Clinton.

Met de versplintering van al die goedwillende instellingen en de concurrentie om publiek bij de eigen seminars moet het afgelopen zijn. Dat is de les van de armen die woedend de hekken van het voor hen bedoelde Wereld Sociaal Forum bestormden. Zo'n honderd mensenrechtenorganisaties hadden zich in Nairobi al omgevormd tot één grote "Beweging voor Menselijke Waardigheid en Rechten" (Human Dignity and Human Rights Caucus). Van daaruit kan nu een gezamenlijk platform met de mondiale milieubeweging worden gevormd en kunnen de woordvoerders worden geworven. Niet meedoen met het Wereld Economisch Forum dus, maar de mensen die stem kunnen geven aan het geluid uit de krottenwijken bij de eigen beweging betrekken.

Inderdaad: voor een heel lange periode staat klimaatverandering No 1 op de wereldagenda. Dat betekent een ingrijpende noodzaak tot verandering. Aan die agenda moet de roep om rechtvaardigheid en rechten van mensen worden gekoppeld. Neem de klimaatverandering heel ernstig maar ga daarbij uit van de rechten van elk mens op voedsel, schoon drinkwater en al die andere levensbehoeften.Het komt er nu op aan samen één richting kiezen met een daartoe effectieve strategie en hierin van alle kanten samen te werken, inclusief de religieuze organisaties en hun leiders.

Bas de Gaay Fortman, hoogleraar mensenrechten aan de Universiteit Utrecht, nam deel aan het Wereld Sociaal Forum vanuit de ontwikkelingsorganisatie ICCO en het daarmee verbonden EqualinRights.